के मानिसको जीवनमा हुने हरेक घटना कुनै निश्चित समय र परिस्थितिअनुसार नै निर्धारित हुन्छ ?

-प्रियंवदा कोइराला

मानिसको जीवन एउटा यस्तो गहिरो सागर हो, जहाँ जति गहिराइमा पुगे पनि यसको सम्पूर्ण रहस्य पत्ता लगाउन सजिलो हुँदैन। जीवनमा सुख–दुःख, उन्नति–अवनति, संघर्ष, अवसर र चुनौती—हरेक कुराको आफ्नै भूमिका हुन्छ। हामी आज जहाँ छौँ, त्यहाँ पुग्नका लागि केवल हाम्रो प्रयास मात्र होइन, समय, परिस्थिति, कर्म र भाग्यको पनि कुनै न कुनै भूमिका रहेको हुन्छ।

जीवनको एउटा अटल सत्य के हो भने—हामीले चाहेको सबै कुरा सधैँ आफूले चाहेकै समयमा र चाहेकै तरिकाले प्राप्त हुँदैन। कतिपय कुरा हाम्रो जन्मभन्दा अगाडि नै कुनै निश्चित समय र परिस्थितिसँग जोडिएका हुन्छन् भन्ने विश्वास ज्योतिषशास्त्रले राख्छ। यस्तो कुरा सुन्दा कसैलाई हाँसो उठ्न सक्छ, कसैलाई असहज लाग्न सक्छ, तर जसले जीवनलाई नजिकबाट नियालेको छ, उसलाई यसको केही पक्ष सत्यजस्तो लाग्न सक्छ। यद्यपि यसको पूर्ण रहस्य बुझ्न भने निकै कठिन छ।

कहिलेकाहीँ हामी देख्छौँ—एक जना मानिसले थोरै प्रयासमै ठूलो सफलता प्राप्त गर्छ भने अर्को व्यक्तिले वर्षौंसम्म मेहनत गर्दा पनि अपेक्षित परिणाम प्राप्त गर्न सक्दैन। यस्तो अवस्थामा स्वाभाविक प्रश्न उठ्छ—किन ? के सबै कुरा पहिल्यै निर्धारित थियो ? वा यो केवल परिस्थिति, अवसर र निर्णयको परिणाम हो ?

बाहिरबाट हेर्दा सफल मानिसले धेरै संघर्ष नगरेजस्तो देखिन सक्छ। तर उसको जीवनभित्र लुकेको संघर्ष अरू कसैलाई थाहा नहुन सक्छ। प्रत्येक मानिसको दुःख उसैलाई ठूलो लाग्छ। त्यसैले अरूको जीवनसँग आफ्नो जीवन तुलना गर्दा मानिस निराश हुन सक्छ। यही निराशा विस्तारै मानसिक तनाव, असन्तुष्टि र जीवनप्रतिको नकारात्मक दृष्टिकोणमा परिणत हुन सक्छ।

मानिसले सही समयमा सही मार्गदर्शन पाउन सकेन भने उसले आफ्नो सम्भावना पहिचान नगर्न सक्छ। राम्रो समय आउँदा पनि सही निर्णय गर्न नसक्दा अवसर गुम्न सक्छ। त्यसैले केवल भाग्यलाई दोष दिएर बस्नु उचित हुँदैन। समय र परिस्थितिले आफ्नो भूमिका खेल्छन्, तर मानिसको आचरण, निर्णय, कर्म र निरन्तर प्रयासको भूमिका पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण हुन्छ।

हामी एउटा रुखमा निमको बीउ रोपेर त्यसबाट आँप फल्ने अपेक्षा गर्न सक्दैनौँ। आज हामीले गरेको कर्म र व्यवहारले नै भविष्यको परिणाम निर्माण गर्छ। त्यसैले वर्तमानलाई सही बनाउनु नै भविष्यलाई राम्रो बनाउने सबैभन्दा महत्वपूर्ण उपाय हो।

यहीँ ज्योतिषशास्त्रले एउटा फरक दृष्टिकोण प्रस्तुत गर्छ। ज्योतिषलाई केवल भविष्य बताउने माध्यमका रूपमा मात्र होइन, समय, ग्रह–नक्षत्र र मानव जीवनबीचको सम्बन्ध बुझ्ने एउटा ज्ञानपरम्पराका रूपमा पनि हेर्न सकिन्छ। जन्मसमय, स्थान र ग्रहस्थितिको आधारमा जीवनका सम्भावित उतारचढाव, अवसर र चुनौतीहरूको संकेत खोजिन्छ।

तर ज्योतिषले संकेत देखाए पनि जीवन चलाउने जिम्मेवारी मानिसकै हुन्छ। कुनै समय चुनौतीपूर्ण देखिए पनि राम्रो आचरण, सही निर्णय, धैर्य र निरन्तर प्रयासले त्यसलाई सामना गर्ने क्षमता विकास गर्न सकिन्छ।

सायद जीवनको वास्तविक रहस्य यही हो—सबै कुरा हाम्रो नियन्त्रणमा छैन, तर हाम्रो प्रतिक्रिया भने हाम्रो हातमा छ। समय आफ्नो गतिमा अघि बढिरहन्छ। परिस्थिति बदलिरहन्छ। अवसर आउँछन् र जान्छन्। तर हामीले प्रत्येक अवस्थामा आफ्नो कर्म राम्रो राख्दै, धैर्यपूर्वक प्रयास गर्दै अघि बढ्न सक्यौँ भने जीवनको यात्रा अझ अर्थपूर्ण बन्न सक्छ।

अन्ततः भाग्यले बाटो देखाउन सक्छ, समयले अवसर दिन सक्छ, तर त्यो बाटोमा कसरी हिँड्ने भन्ने निर्णय मानिस स्वयंले गर्नुपर्छ। त्यसैले भविष्य के लिएर आउँछ भन्ने चिन्ताभन्दा पनि आज आफूले के राम्रो गर्न सकिन्छ भनेर उत्तम प्रयास गर्नु नै जीवनको सबैभन्दा सुन्दर मार्गदर्शन हुन सक्छ।