रसुवा बाढी : प्राकृतिक विपद्, पूर्वसूचनाको प्रश्न र ८ (शनि ग्रह) अंकसँग जोडिएको संयोग

-प्रियंवदा कोइराला

२६ अगस्ट २०२६ नेपालको इतिहासमा अत्यन्त पीडादायी दिनका रूपमा अंकित भएको छ। तिब्बततर्फ हिमनदीको ठूलो भाग भत्किएर बरफ, चट्टान र मलबाको विशाल बहाव ल्हेन्दे खोलातर्फ खसेपछि त्यसले नदीको बहाव अवरुद्ध गरी आकस्मिक रूपमा ठूलो बाढीको रूप लिएको प्रारम्भिक अध्ययनहरूले देखाएका छन्। त्यसपछि आएको विनाशकारी बहाव नेपालतर्फ प्रवेश गर्दै भोटेकोशी र त्रिशूली नदीमा फैलिएको थियो।
यस विपद्को सबैभन्दा ठूलो असर रसुवाका तिमुरे, रसुवागढी, स्याफ्रुबेँसीलगायत क्षेत्रमा परेको छ। त्यसपछि बाढी त्रिशूली हुँदै नुवाकोट, धादिङलगायत तल्लो तटीय क्षेत्रमा समेत फैलिएको छ। सडक, पुल, बस्ती, जलविद्युत् आयोजना तथा अन्य महत्वपूर्ण संरचनामा ठूलो क्षति पुगेको छ।
यस दुःखद घडीमा ज्यान गुमाउनु भएका सम्पूर्णप्रति हार्दिक श्रद्धाञ्जली तथा शोकसन्तप्त परिवारजनमा गहिरो समवेदना व्यक्त गर्दछु। हराइरहेका तथा सम्पर्कविहीन सबै नागरिक सकुशल भेटिऊन्, उद्धारमा खटिएका सुरक्षाकर्मी तथा उद्धारकर्मीहरू सुरक्षित रहून् र पीडित परिवारले आफ्ना आफन्तसँग चाँडै भेट्न पाऊन् भनी भगवान् पशुपतिनाथसँग हृदयदेखि प्रार्थना गर्दछु।

आफ्ना प्रियजन गुमाउनेहरूको दुःख जीवनभर रहन्छ। बाढीको पानी केही समयपछि घट्न सक्छ, उद्धार तथा पुनःस्थापना पनि कुनै दिन पूरा हुन सक्छ; तर आफ्नै परिवारको सदस्य गुमाएको पीडा भने जीवनभर मनमा रहिरहन्छ। कुनै शब्द, समवेदना वा सान्त्वनाले त्यो खालीपन सजिलै हटाउन सक्दैन। कतिपय घरका दीपक निभेका छन्, कतिपय परिवारको उज्यालो सदाका लागि हराएको छ।

विपद्अघि अझ प्रभावकारी पूर्वसूचना सम्भव थियो ?

यस घटनाले फेरि एउटा गम्भीर प्रश्न उठाएको छ—यस्तो भयावह विपद् आउनुअघि यसको संकेत वा पूर्वसूचना अझ प्रभावकारी रूपमा पहिचान गर्न सकिन्थ्यो कि सकिँदैनथ्यो?

प्राकृतिक विपद् पूर्ण रूपमा रोक्न सम्भव नहुन सक्छ। तर हिमनदी, हिमताल, नदीको जलस्तर, पहिरो तथा जोखिमयुक्त भूभागको निरन्तर निगरानी, सीमापार सूचना आदानप्रदान र स्थानीय नागरिकसम्म तत्काल चेतावनी पुर्‍याउने व्यवस्था बलियो बनाउन सकिन्छ।

प्राविधिक विवरणअनुसार २६ अगस्ट बिहान ८:३७ बजे ४.४ म्याग्निच्युडको seismic signal रेकर्ड भएको थियो। स्याफ्रुबेँसीको जलस्तर मापन केन्द्रले ८:४४ बजे १.६२ मिटरको अन्तिम रेकर्ड पठाएको थियो र त्यसपछि तथ्यांक प्रसारण रोकिएको थियो। करिब ९:०५ बजे तिब्बततर्फबाट ठूलो बाढी भोटेकोशीमा प्रवेश गरेको सूचना प्राप्त भएको र त्यसपछि प्रभावित नदी किनारका बस्तीमा SMS चेतावनी पठाइएको प्राविधिक रिपोर्टमा उल्लेख छ।

८ अंकसँग जोडिएको असाधारण संयोग

यसैबीच, २६/०८/२०२६ को मिति र बिहान ८:४४ बजे भएको घटनालाई लिएर ज्योतिष तथा अंकज्योतिषको दृष्टिकोणबाट समेत चर्चा भइरहेको छ।

अगस्ट वर्षको आठौँ महिना हो। २६ तारिखलाई अंकमा घटाउँदा २+६=८ हुन्छ। अझ सम्पूर्ण मितिको योग गर्दा:

२+६+०+८+२+०+२+६ = २६ → २+६ = ८

अर्थात् २६/०८/२०२६ को पूर्ण मिति पनि अन्ततः ८ अंकमै पुग्छ। घटनाको समय पनि ८:४४ भएकाले ८ अंकको उपस्थितिलाई लिएर अंकज्योतिषमा विशेष संयोगका रूपमा चर्चा हुन थालेको छ। यहाँ ४४ अर्थात राहु अंक दुई पटक आएर योग ८ बन्न पुगेको अर्काे संयोग पनि छ ।

पूर्वीय अंकज्योतिषीय मान्यतामा ८ अंकलाई शनि ग्रहसँग सम्बन्धित मानिन्छ। शनिलाई कर्म, अनुशासन, संघर्ष, जिम्मेवारी, कठोर अनुभव र परिवर्तनसँग जोडेर व्याख्या गर्ने परम्परा छ। त्यसैले ८ अंकको यस्तो दोहोरिएको उपस्थिति केहीका लागि अर्थपूर्ण ज्योतिषीय संयोग बनेको छ।

तर यसलाई “शनि ग्रहको कारण नै बाढी आएको हो” भन्ने निष्कर्षका रूपमा लिन मिल्दैन। यसको वैज्ञानिक प्रमाण छैन। ८ अंकसँग जोडिएको विषयलाई ज्योतिषीय मान्यता तथा संयोगका रूपमा हेर्नुपर्छ, जबकि विपद्को वास्तविक कारण वैज्ञानिक अनुसन्धान, भूगर्भीय अध्ययन, जलविज्ञान र हिमनदीसम्बन्धी प्रमाणबाट निर्धारण हुनुपर्छ। पछिल्ला उपग्रह तथा विशेषज्ञ विश्लेषणले हिमनदी/चट्टान भत्किएको घटनालाई बाढीको प्रमुख कारणतर्फ संकेत गरेका छन्।

यस त्रासदीले एउटा महत्वपूर्ण पाठ दिएको छ—प्रकृतिलाई रोक्न नसकिए पनि जोखिम पहिचान गरेर मानिसको जीवन जोगाउन सकिन्छ। अब वैज्ञानिक पूर्वसूचना प्रणाली, सीमापार सूचना आदानप्रदान, हिमनदी तथा हिमतालको निगरानी र स्थानीय समुदायको विपद् तयारीलाई अझ बलियो बनाउन आवश्यक छ।

२६ अगस्टको यो घटना धेरै परिवारका लागि कहिल्यै नमेटिने पीडा बनेको छ। बाढीको पानी घट्ला, क्षतिग्रस्त संरचना फेरि बन्न सक्छन्, तर आफ्ना प्रियजन गुमाएका परिवारको मनमा बनेको घाउ जीवनभर रहिरहन्छ।

भगवान् पशुपतिनाथसँग प्रार्थना छ—ज्यान गुमाउनु भएकाहरूका आत्माले शान्ति पाऊन्, शोकसन्तप्त परिवारलाई यो असह्य पीडा सहने शक्ति मिलोस्, हराइरहेका सबै सकुशल भेटिऊन् र भविष्यमा यस्ता विपद्बाट हुने जनधनको क्षति कम गर्न नेपालले अझ प्रभावकारी पूर्वसूचना र उद्धार प्रणाली निर्माण गर्न सकोस्।

(लेखिका ज्योतिष विज्ञानमा जानकार हुनुहुन्छ ।)